 |
           |
| облыс жайлы | Басты бет » | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Солтүстік Қазақстан облысы 1936 жылы құрылған. АУМАҒЫ - 98,04 мың шаршы км., республика аумағындағы үлес салмағы 3,6 пайызды құрайды. ХАЛҚЫ Халқының саны 2006 жылғы 1 қаңтарға 662,9 мың адам құрады немесе республика халқының 4,4 пайызы, және 1999 жылмен салыстырғанда (берілген есеп) 8,8 пайызға кеміді. Қала халқының саны 227,9 мың адам құрады немесе 34,4 пайыз, ауыл тұрғындары - 435 мың адам немесе 65,6 пайыз Ұлттық құрамы бойынша төмендегідей:
Облыс халқының орташа тығыздығы 1 шаршы км-ге 6,7 адамнан келеді. ОБЛЫС ОРТАЛЫҒЫ – Петропавл қаласы, іргесі 1752 жылы қаланған, халқының саны 190,9 мың адамды құрайды. АУМАҚТЫҚ-ӘКІМШІЛІК БӨЛІНІСІ (2006 ж. 1.01- ға):
Статистика басқармасының деректері 2005 жыл басына Селолық округтерге теңестірілген, аудандық мәні бар қалалар есебімен КӨШІ – ҚОН 2005жылдың қаңтар –желтоқсан айларында 2004 жылдың осы уақытымен салыстырғанда жаңа туғандар саны 9% өсті Егер 2004 жылы 8154 бала туса, 2005 жылы – 8892, немесе 738-ге көбейді. 2005 жылы табиғи азаю болды, ол 108 адам, 2004 жылы өлгендердің саны туғандардан 759 адамға көбейді. Жаңа туғандар Ақжар, Жамбыл, Кызылжар, Тайынша және Уәлиханов аудандарында көбейді. 2005 жылдың 1 желтоқсанында 1000адамға шаққанда жалпы туу коэффициенті 13,38 құрады, ал 2004 жылы бұл көрсеткіш 12,17 болды. 2005 жылы өлімнің мөлшері 2004 жылмен салыстырғанда біраз өсті, өлгендер саны 0,96 % көбейді. Өлгендер саны өткен жылмен салыстырғанда Айыртау, Аққайың, Есіл, Жамбыл, Ғ.Мүсірепов атындағы, Тайынша, Тимирязев, Уәлиханов аудандарында азайды. Өлімнің бұрынғыдай басты себебі қанайналым мүшелерінің ауыруы, (49,7%) (барлық өлімнің мөлшерінен) жаңа құрылымдар (11,8%) демалу жүйелерінің ауыруы( 9,1%) Табиғи көбею облыстың алты ауданында байқалды: Ақжар, Ғ.Мүсірепов атындағы, Жамбыл, Тайынша, Уәлиханов және Шал ақын ауданы. Ең жоғарғы табиғи көбею (7 %)Уәлиханов ауданында тіркелді. Неке қиыудың өсу тенденциясы сақталды. 2005 жылдың 12 айы ішінде 2004 жылмен салыстырғанда неке қыйушылар саны 14% өсті. Сонымен бірге ажырасу саны аздап көбейді( 1,7%) Демографилық талдау көрсеткендей, облыстағы халықтың саны 2006 жылдың бірінші қаңтарында 662,9 мың адам болды, оның ішінде селолық жерде – 435 мың адам, немесе 65,6% , қалада – 227,9 мың адам (34,4%) тұрады. Жылдың басынан халықтың саны 3 мың адамға кеміді. Облыста бұрынғыша көші-қонның теріс сальдосы байқалады. 2005 жылы облысқа 17348 адам келіп, 20299 адам кеткен, теріс сальдо –2951. Областың Петропавл қаласы мен Қызылжар ауданынан басқа жерінде кеткендердің саны келгендерден артық. Алыс елдерге халықтың көшіп-қонуында теріс сальдо бар. Есеп беру уақытында 1014 адам келсе, 1483 – кеткен. Кеткендердің 94% Германияға кеткен. ТМД мемлекеттерінен келгендердің саны 5958 адам болса, 4626 адам кеткен. ТМД мемлекеттерінен тұрақты тұруға келгендердің ішінде Өзбекстаннан келгендер - 65,0 %, Ресейден –28,4 %. Кеткендердің көбін Ресей Федерациясына кеткен эмигранттар кұрайды (97,2%). Мемлекетаралық араласуда эмигранттардың азайуы тұрақты тенденция алуда. Республиканың басқа облыстарымен көші - қон алмасуда оң сальдо Батыс Қазақстан, Қостанай, Қызылорда және Оңтүстік Қазақстан облыстарымен болып отыр. Басқа облыстармен теріс сальдо байқалады. Соңғы бес жылда үкіметтің жүргізіп отырған саясатына сәйкес өзінің тарихи отанына көшіп келушілерге жағдай тудыруына байланысты көшіп келушілердің саны артып отыр. Көші-қон жағдайын жақсарту ұшін облыс басшылары, жергілікті атқарушы мекемелер оралмандарды қабылдау және орналастыру мәселелерін шешуге баса қөңіл аударып отыр. Облыста 21959 оралман тұрады (4441отбасы). Биылғы жылы Президенттің квотасы бойынша 975 отбасының орнына 816 отбасы (5104 адам) Монғолиядан, Өзбекстаннан, Ресей Федерациясынан келді. Құжаттары бойынша оларға біржолғы жәрдемақы, жол шығыны және тұрғын үй сатып алуға қаражат бөлінеді. Бөлінген қаражат оралмандардың халық банкісінің филиалдарында ашылған есеп шоттарына аудрылады. Соңғы жылдары Монғолия мен Өзбекстаннан көшіп келушілер көбеюде. Егер 2000 жылы көші-қон квотасы бойынша Ресейден 10 отбасы қабылданса, 2001 жылы – 205, 2002 жылы – 393, 2003-437, 2004-750 отбасы қабылданды. Бұрынғыдай, ауыл халқының қалаға көшуі байқалуда. Оның негізгі себебі ауылдағы тұрмыстың деңгейі, жұмыс орнының аз болуы, жалақының төмен болуы тағы басқалар болып табылады. ҚОҒАМДЫҚ ЖӘНЕ ДІНИ БІРЛЕСТІКТЕР Облыста 11 қоғамдық-саяси партиялардың филиалдары қызмет істейді. Әділет департаментінде «Отан» (Отчизна), «Қазақстанның Азаматтық партиясы», «Қазақстанның Аграрлық партиясы», «Қазақстанның коммунистік партиясы», «Ауыл» қазақстандық әлеуметтік-демократиялық партиясы», «Қазақстан патриоттарының партиясы», «Ақ жол» Қазақстанның демократиялық партиясы», «Руханият» партиясы, «Асар» республикалық партиясы, Қазақстан Демократиялық партиясы, Қазақстан Коммунистік халықтық партия филиалдары тіркелген. Қазақстанның саяси партияларын құру жөнінде «Нағыз «Ақ жол», «Алға» ХП және «Менің Қазақстаным» экологиялық партиясының ұйымдастыру комитеттері жұмыс істеді. Қазақстан Республикасының Президентін сайлау барысында «Отан», «Асар», «Қазақстанның Азаматтық партиясы», «Қазақстанның Аграрлық партиясы», «Руханият», Қазақстанның Демократиялық партиясы Қазақстан Халықтық коалициясына еніп Н.Ә.Назарбаевқа қолдау көрсетті, сайлау алды жұмыстарды жүргізді. Қазақстанның коммунистік партиясының белсенділері, «Нағыз «Ақ жол», «Алға» ХП ұйымдастыру комитеттерінің мүшелері, «Әділетті Қазақстан үшін» демократиялық күштер блогін құрып, ҚР Президентігіне кандидат Ж.Тұяқбай үшін насихаттау жұмыстарын жүргізді. Қазақстан Коммунистік халықтық партиясының облыстық комитеті ҚР Президентігіне кандидат Е.Әбілқасымов үшін насихаттау жұмыстарын жүргізді. «Ақ жол» ҚДП облыстық филиалы ҚР Президентігіне кандидат А.Бәйменов үшін насихаттау жұмыстарын жүргізді. Сайлауға дайындық алдында облыста ҚР Президентігіне кандидаттыққа 4 қоғамдық штаб жұмыс істеді. ҚР Президентігіне кандидат М.Елеусізовтың облыстық штабы жоқ болды, сенімді тұлғалар жұмыс атқарды. 2005 жылғы 4 желтоқсандағы өткен сайлау қорытындысы бойынша облыс сайлаушылары келесідей дауыс берді: Н.Ә.Назарбаев үшін – 95,83 %, Ж. А.Тұяқбай үшін – 2,08 %, А.М.Бәйменов үшін – 1,33 %, Е.А. Әбілқасымов үшін – 0,5 %, М.Х.Елеусізов үшін- 0,26 %7 Сайлауда дауыс бергендердің саны барлығы 352943 адам немесе облыс сайлаушыларының жалпы санының 84,62 % құрайды. 2005 жыл бойы өңірде белсенді жұмыс істеген «Отан» РСП облыстық филиалы ғана. «Асар», «Қазақстанның Аграрлық партиясы», «Қазақстанның Азаматтық партиясы» РП филиалдары тек кейбір акцияларды өткізумен шектелді. Қазақстанның Демократиялық партиясы, Қазақстан патриоттарының партиясы, «Руханият» РП 2005 жылы толыққанды жұмыс істеді деп айту қиын, формалды түрде тіркелген. Оппозициялық саяси партиялар филиалдарының қызметі сайлау науқаны кезінде ғана жандандырылып, облыстың қоғамдық-саяси жағдайына көп әсерін тигізген жоқ.. Облыста 16 ұлттық мәдени орталықтар тіркеліп өз халықының тілін, мәдениетін, салт-дәстүрлерін дамыту бағытында жұмыс істейді. Облыста 16 діни конфессия жұмыс істейді, оның 15 әділет органында тіркелген. «Сознание Кришны» діни бірлестігі тіркеуден өткен жоқ. Қазақстан Республикасының Статистика жөніндегі агенттігінің мәліметтері бойынша экономика салалары кесіндісінде ЖАЛПЫ ӨҢІРЛІК ӨНІМ ҚҰРЫЛЫМЫ келесі мәліметтермен (пайызбен) сипатталады:
Ескерту: 2005 ж. мәліметтері 2006 ж. мамырында ұсынылатын болады. ӨНЕРКӘСІП Жоғары өндірістік және кадрлық әлеуетке ие облыс экономикасының өнеркәсіп саласының қызмет түрлері кең спектрмен көрсетілген. 40 % - азық-түлік тағамдары, 23,0 % - машинажасау, 25,5% - электр энергиясын, газды және суды өндіру және тарату өнеркәсіптік өндірістің жалпы көлемінде ең көп үлес салмағын алады. Соңғы жылдар ішінде резеңке және пластмассалық бұйымдардың (2000 жылы 0,3% 2005 жылы 2,2% дейін ), басқа металл емес минералды өнімдер өндірісінің (1,0% 1,7% дейін), тері, теріден жасалған бұйымдар мен аяқ киім өндірісінің (0,1% 0,8% дейін) үлесі өсті. Облыс өнеркәсібінің жағдайын талдау соңғы алты жыл ішінде өнім шығарылымы өсуінің қалыпты беталысы бар екендігін куәландырады. 2000-2004 жылдары 48,4% барлық өнеркәсіп өнімінің өндіріс көлемі, 1,8 есе қаржылық емес сектор өсті. Орташа есеппен 108,2% өнеркәсіп өнімінің өсу қарқыны , 112,6% - қаржылық емес секторда құрады. 11,9% - электр энергиясын, газды және суды өндіру және таратуда, 15,0% -тау-кен өнеркәсібінде, 5,7% - тағам өнімі, 2,3 есе – ағаштан жасалған бұйымдар, 12,4% - жиһаз, 36,3% - басқа металл емес минералды өнімдер, 1,6 есе - металлдан жасалған дайын бұйымдар өндірісінде өндіріс көлемінің өсуі қамтамасыз етілген. МАШИНАЖАСАУ САЛАСЫ Салада мұнай-газ, көлік және ауыл шаруашылық машинажасау - үш негізгі бағыттары қалыптасты. Жетекші кешендер мұқтаждары үшін импортты алмастыратын өнімінің шығарылымы есебінен өндіріс көлемі өседі. 2005 жылдың қорытындысы бойынша кәсіпорындармен барлығы 11,3 млрд. теңгеден астам сомаға шарттар жасалған (2004 жылдың көрсеткіштерінен 1,2 есе жоғары), соның ішінде 9,6 млрд. теңгеден астам сомаға (1,3 есе өсіммен) - жетекші өнеркәсіптік кешендерімен. 6,0 млрд.теңгеден астам (2004 жылға 1,3 есе өсті) - мұнай-газ кешені, 2,9 млрд.теңгеден астам сомаға (2004 жылдың көрсеткіштерінен 1,6 есе жоғары) - темір жол кешені компанияларымен және 0,35 млрд.теңгеден астам сомаға (2004 жыл деңгейінде) - агроөнеркәсіп кешені кәсіпорындарымен өнімдер жетілімі жөніндегі ең көп шарттар көлемі жасалған болатын. 8,2 млрд.теңгеге (2004 жыл деңгейінде) шарттар бойынша өнімдер шығарылды, соның ішінде өткен жылға 1,1 есе өсіммен 7,0 млрд. теңгеге - жетекші өнеркәсіп кешендер үшін. Экспортқа бағытталған өнім шығаруға көңіл бөлу жүргізіліп келеді. Ағымдағы жылы мұнай-газ ұқсату жабдықтары өндірісі жөніндегі «Қазмұнайгазмаш» АҚ Петропавл филиалы қызметін бастады. Жоғары және төмен қысымдағы арматураның өндірісі игерілді. Өнім шығарылымы көлемі 400 млн. астам теңгені құрады. 3,1 есе - «Мұнаймаш» АҚ, 1,2 есе - «ЗИКСТО» АҚ, 1,7 есе - «Завод им.Кирова» АҚ, 1,9 есе - «ВФ «Поиск» ЖШС, 1,6 есе - «Завод сельскохозяйственной техники» ЖШС машинажасау саласында 2004 жылға өндіріс көлемінің өсуі қамтамасыз етілген. 2005 жылдың 2-ші жартыжылдығынан Қазақстанның Инвестициялық Қорымен «Мұнаймаш» АҚ жылына 5 мың дана жобалық қуатымен 2,5 млн.доллар сомасына жоғары сапалы ұңғымалық қарнақты сорғы өндірісі үшін технологиялық базаны жаңарту жөніндегі жобасының қаржыландырылуы басталды. Жобамен жаңа ғылыми-техникалық әзірлемелерді енгізу қарастырылған. «BENTEC» германия фирмасымен бірлесе «ПЗТМ» АҚ - өңірдің ірі кәсіпорынымен 2004 жылы Қазақстанның мұнай өндіру кәсіпорындары қажеттіліктерін қанағаттандыруға мүмкіндік беретін 3 мың метрге дейін тереңдіктегі мұнай және газ ұңғымаларын бұрғылау үшін ұтқыр бұрғылау кешендерінің сериялық өндірісі игерілген. «Қазмұнайгазмаш» ҰК» АҚ үшін 6 ұтқыр бұрғылау кешендері дайындалған, олар қазақстандық кен орындарында табысты қолданылып жүр. 2006 жылы тағы үш бұрғылау кешендерінің өндірісі жалғастырылатын болады. Жүк вагондарын жөндеудің номенклатурасын кеңейту аясында «ЗИКСТО» АҚ әр түрлі жетілдіру платформаларының қызмет мерзімін ұзартумен іргелі жөндеу игерілген. Хоппер-дозаторлардың іргелі жөндеуінің өндірісі игерілген. 2005 жылы кәсіпорын 4,8 млн. АҚШ доллары инвестициясы көлемімен жүк вагондары доңғалақтарының жұбын қалыптастыру жөніндегі кәсіпорын цехында ұйымдастыру жөніндегі жобаны жүзеге асыруға кірісті. Цехты қосу жөніндегі жұмыстарды орындауға «Транс-Техно-Холдинг» ЖАҚ (Мәскеу қ., РФ) шарт жасалды. «Қазақстан Темір-жолы» ҰК» АҚ мұқтаждары үшін темір жол автоматикасы және байланысы құралдары өндірісін ұйымдастыру «Завод им.С.М.Кирова» АҚ дамуының перспективалық бағыттарының бірі болып табылады. Т/ж көлігі үшін стационарлық және локомотивтік радиостансалар, вагондардың аса қызып кеткен букстерін табу үшін техникалық құралдар кешендері, пойыздың барлық жол бойында ақпаратты бекіту үшін қауіпсіздіктің кешенді локомотивтік құрылғылары өндірісі кәсіпорынмен игерілген. ТАҒАМ ӨНІМДЕРІ ӨНДІРІСІ Қазіргі кезде облыста өндірілетін барлық өнеркәсіп өнімінің үштен артық бөлігі салаға келеді. 2000-2004 жылдары тағам өнімдері өндірісінде орташа жылдық өсу қарқыны 109,3% құрады. 2005 жылы тағам өнімдері өндірісінің көлемі (үй шаруашылығы секторы есебімен) 14,8 млрд теңгені құрады, бұл 2004 жылғы көлемнен 5,7% көп. Сүт өнімдері (өткен жыл деңгейі көрсеткіштеріне 30,0% өсуі), ет тағамдары (6,7%), ұн өнеркәсібі өнімдері (3,8%), кондитер және макарон бұйымдары (сәйкес 20,2 % және 1,5%), нан (3,7%) және спирттік сусындар (1,6 есе) өндірісінде жағымды беталыстарға қол жетті. 2004 жылдың көрсеткіштерімен салыстырғанда «Масло-Дел» ЖШС (2,9 есе), «Молсервис АЗФ» ЖАҚ (22,8%), «Молочный союз» АҚ (14,6 %), «СБИ-Агро» ЖШС, «Петропавловский мясокомбинат Бойко» ЖШС, «Мамлютский мукомольный комбинат» ААҚ (2,2%), «Султан-ЭММК» АҚ (1,7%), «Султан-кондитерские изделия» АҚ (17,6 %),тағам өнімі шығарылымдары өсті. 2004 жылы тамақ өнеркәсібі кәсіпорындарымен өз қызметтері тиімділігін арттыру үшін өндірісті дамытуға 2003 жылғы көлемдеріне 13,8% өсуімен 302,5 млн. теңге инвестиция берілді. 2005 жылдың 11 айында инвестициялар 1228,0 млн. теңгені құрады, бұл 2004 жылдың көрсеткіштері деңгейінен 4 есе жоғары. Астық технологиялық үрдісінің тереңдетілуін қамтамасыз ету үшін «Компания Biohim» АҚ «Биохим» Өндірістік кешені» инвестициялық жобасын жүзеге асырылып жатыр, оның құрылысы 2005 жылдың ақпанынан Тайынша ауданында жүріп жатыр. Технология өндіріс қалдықтарының минималды шығуымен және желімтік (19,2 мың тн/жыл), көмір қышқыл газ (25,6 мың тн/жыл), жемдік ашытқыны (24 мың тн/жыл) өндірудің аралық сатысымен бензинге жоғары октанды биоқосым өндірісін (57 мың тн/жыл) игерумен астық өңдеудің қазіргі заманғы әдістері негізіне негізделеді. Перспективада технологиялық қатардың аяқталуымен: қоспа жем зауыты (өндірістің негізгі үрдісі барысында алынған DDGS жемдік ашытқысы және кебек - шикізат); шошқа кешені, сүт және ет бағытындағы ІҚМ зауыты (қоспа жемді қолдану); ет өңдеу зауыты болады. ЖЕҢІЛ ӨНЕРКӘСІП 2005 жылы жеңіл өнеркәсіп кәсіпорындарымен қолданыстағы бағада 571,3 млн. теңгенің өнімі өндірілді. Тері, теріден жасалған бұйымдар мен аяқ киім өндірісі бес жыл ішінде жоғары қарқынмен дамыды. Осы саладағы жағымды беталыс 2001 жылы «Сирио Каз» ЖШС тері зауытының қалпына келуімен байланысты. 2005 жылы «Петропавловский кожевенный завод» ЖШС (ертеде «Сирио Каз» ЖШС) 571,3 млн. теңге сомасына теріні өңдеу жөніндегі (илеу және өңдеу) қызмет көрсетілді, 56127 мың шаршы дцм санында жартылай өңделген тері өнімдері шығарылды. 2005 жылы ағаш өңдеу мен ағаштан жасалған бұйымдар өндірісінде 2,3 есе өнім көлемінің өсуіне қол жетті. Жиһаз өндірісінде жағымды өзгерістер байқалады. 2005 жылы жиһаз өндірісінің көлемі 12,4% өсті және 487,1 млн. теңгені құрады. Асхана жиһазы өндірісі осы тауарлық құрылымда зор үлес алады. ЭНЕРГЕТИКА Энергетика облыстың экономикалық дамуын айқындайтын негізгі салалардың бірі болып табылады. Солтүстік Қазақстан облысының энергетикалық кешені «Аксесс-Энерго ПТЭЦ-2» жылу электр орталығы, «Аксесс-Энерго Теплотранзит» жылу бөлу ЖШС және «Аксесс-Энерго СК РЭК» электр тораптары ЖШС біріктіретін «Аксесс-Энерго» компаниясымен көрсетілген. «Аксесс-Энерго» ЖШС облыстың сегіз солтүстік аудандарды және Петропавл қ. электр энергиясымен жабдықтауды жүзеге асырады. Бес оңтүстік аудандарды энергиямен жабдықтауды «Кокшетау Энерго» ЖШС жүзеге асырады. Петропавлдық ТЭЦ-2 Солтүстік Қазақстан облысының тұтынушылары үшін электр энергиясының негізгі көзі және Петропавл қ. тұтынушылары үшін жылу энергиясының жалғыз көзі болып табылады. Шал ақын ауданында Сергеев гидроторабы жұмыс істейді. Гидротораппен электр энергиясын өндіру Петропавлдық ТЭЦ-2 өндіретін электр энергиясы көлемінің 1 %-дайын құрайды. Станса қуаттылығы 336 МВт электр және 760 Гкал/сағ жылу энергиясын құрайды. Негізгі жабдықтар құрамына 220т/сағ бу өнімділігімен 11 энергетикалық шаң-көмір қазандықтары, КВГМ-100 түріндегі 100Гкал/сағ жылу өнімділігімен 4 су жылытатын қазандықтар және 7 турбоагрегаттар кіреді. Энергетикалық қазандықтар екібастұз көмірінде, су жылытатын қазандықтар – М100 маркалы мазутта жұмыс істейді. 2005 жыл ішінде станса және тарату тораптары қалыпты кестеде жұмыс істеді. Барлық төлеуге қабілетті тұтынушылар шек қоюсыз жылу және электр энергиясымен жабдықталды. Ресей Федерациясының Омбы облысына электр энергиясының экспорттық жеткізілімдері жүзеге асырылды. Станса қуаты облыс экономикасының өсіп жатқан қажеттіліктерін толығымен қанағаттандыруға мүмкіншілік береді. АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ Мемлекетпен ұдайы қаржыландырылған, «2003-2005 жылдарға арналған ауылды (селоны) жаңғырту» үшжылдық Мемлекеттік азықтүліктік бағдарламаның іске асыруы ауылдың (селоның) дамуының сапалы жұлқынуына мүмкіндік берді. Ауыл шаруашылығының жалпы өнімінің өндіру көлемі өсуде, 2005 жылы оның құны 96,4 млрд. тенғе құрады. Облыстың экономикалық тұрақтылығын астық өндіруі анықтайды. Ауыл шаруашылығы жерінің көлемі 8,4 млн. га құрайды, соның ішінде – егістік жері – 4268,9 млн. га. Бағдарламаның іс-шараларын орындауы ауыл шаруашылық құрылымдарға астық өндіруінде жақсы жетістіктерге жетуіне мүмкіндік берді. Дәнді дақылдардың егістік жерінің көлемі соңғы ұш жылдың ішінде тұрақтанды және 3 млн. га астам құрады. Бастапқы салмағындағы астықтың жалпы өнімі2002 жылы 4005,7 мың тонна, 2003 жылы – 3504,1 мың тонна, климаттық жағдайы бойынша қолайсыз 2004 жылы – 3124,5 мың тонна, ауа райы жөнінде күрделі жағдайлы 2005 жылы – 3969,5 мың тонна құрады. Картоптың (24,6 мың га) және көкеністердің (5,0 мың га) егістік көлемі тұрғындардың картоп пен көкеністердің қажеттілігін толық қамтамасыз етуіне мүмкіндік береді. Астық өндіруін көбейтуге арналған бірқатар іс-шаралар өткізілді:
Машина-трактор паркі жаңа ұрпақтық жоғары өндіретін техникамен жарақтандыруы белсенді жүргізілуде, 5 жылдың ішінде 31376 млн. теңге сомасына сатып алынды, 2005 жылы 11 млрд. теңгеге сатып алынды, бұл 2003 жылымен салыстырғанда 3 есе көп. Мал саласының көрсеткіштері оның динамикалық дамығанын растайды. 2006 жылының 1 каңтарына ірі қара мал басының саны 326,4 мың бас (былтырғы жылдың деңгейінің 100,5%), шошқа – 209,0 мың бас (102,3%), қой – 182,7 мың бас (100,5%), жылқы - 74,9 мың бас (101,3%), құс – 2217,0 мың бас (104,9%) құрады. Облыстың барлық түрдегі шаруашылық категорияларында тірі салмағында 84,7 мың тонна ет, 513 мың тонна сүт, 222,2 млн. дана жұмыртқа, 585,3 тонна жүн өндірілді, бұл 2004 жылдың деңгейінен 0,6-25,6% жоғары. Облыс тұрғындары өздері өндірген мал шаруашылығы өнімдерімен толық қамтамасыз етілген. Әр адам басына ет (сойылған салмағында) – 78,7 кг, сүт – 776,8 кг, жұмыртқа – 336 дана өндірілді, бұл тұтыну мөлшерінен асады. Мал басы мен мал шаруашылығы өнімдері өндірісінің өсу динамикасы мыналар арқылы болды:
Облыстың экономикалық дамуының басымдылық бағыты болып өңдеу саласы анықталды. 253 ет, сүт, астық, май дақылдарын өндеу кәсіпорындары жұмыс істейді, олар 83 атаулы сүт өнімдерін, 102 ет және 25 өсімдік шаруашылығының өнімдерін өңдеу түрін шығарады. Облыстың өңдеу кәсіпорындарымен тамақ өнімдерін шығаруын көбейту тенденциясы көрінуде, 2005 жылы олар 14,8 млрд. теңге сомасына өнім өндірді, бұл 2004 жылғы деңгейінің 108% құрайды. Шұжық бұйымдары 15%, өсімдік май - 6%, сары май - 47%, құрғақ сүт - 97%, йогурт - 12%, ірімшік және ақ ірімшік - 12%, сүт пен қаймақ - 21%, ұн - 4%-ға көбею арқылы өсім қамтамасыз етілді. Өндірістің өсуіне алдында болған кәсіпорындарды қалпына келтіруі, істегі бар өндірістік қуаттылықтарды көбейтуі және жаңаларын енгізуі себеп болды. Ағымдағы жылдың басынан пайдаланысқа 13 объект енгізілді, бұл қосымша 78 жұмыс орнын құруға мүмкіндік берді. Облыстың өңдеу кәсіпорындарымен бәсекеге шыдайтын өнімдерінің көлемін көбейту нәтижесінде облысқа құрғақ және концентрирленген сүт, балмұздақ және шұжық бұйымдарының импорты азайды. Осы заманғы халықаралық стандарттарға көшу үшін өндірістің техникалық жаңғыртуы жүргізілуде, 2005 жылы 8 өңдеу кәсіпорындарында жабдықтар жетілдірді. Халықтың кірістерін көбейту, жұмыс орнын құру және өндіріс кәсіпорындарын ауылшаруашылық шикізатымен жабдықтау үшін тұрғындардан ауылшаруашылық өнімдерін сатып алу жөнінде жұмыс жүргізілуде. 197 сүт сатып алу, 165 ет сатып алу, 76 тері шикізаты мен жүн сатып алу жөніндегі пунктері жұмыс істейді. Тұрғындардан әр түрлі өнім сатып алу жөніндегі жылдық тапсырыс 101-103% орындалды. Жыл басынан 54,3 мың тонна сүт, 15,6 мың тонна ет, 148 тонна жүн, 62 мың дана тері шикізаты – барлығы 5739,1 млн. теңге сомасына, немесе бір аулаға шаққанда 59,6 мың теңге, бұл 2004 жылынан 13,8 мың теңгеге көп. Бидай өңіраралық сауданың негізгі тауары болып табылады. 2005 жылы ол 21 жақын және алыс шет елдеріне 858,8 мың тонна көлемінде экспортқа шығарылды. Жыл бойы 5 шет елге 93,1 мың тонна көлемінде экспортқа шығарылды. Мал шаруашылығы өнімдері (сүт және ет өнімдері) ұзақ мерзімдік келісім бойынша Қазақстанның бір қатар қалаларына (Астана, Қарағанды, Степногорск, Өскемен, Атырау қалаларына), ал қатты ірімшік – Омбы қаласына тиеп жөнелтіп жіберілді. САУДА Тұтынушылар рыногының қазіргі жағдайы тауарлармен толтырудың жеткілікті жоғары деңгейімен сипатталады. 2005 жылдың қаңтар-желтоқсанығы жедел мәліметтері бойынша бөлшек тауар айналымы көлемі 26606,8 млн. теңгені құрады және өткен жылдың сәйкес мерзімімен салыстырғанда салыстырмалы бағаларда 6,1% өсті. Селолық жерлерде 5031,4 млн. теңге сомасына тауарлар сатылды (жалпы көлемде жеке салмағы – 18,9%). Жыл басынан меншіктің жеке түрі кәсіпорындары тауар сатуынан және жеке кәсіпкерлермен саудадан 26570,3 млн. теңге сомасында айналым алынды (99,9%), басқа мемлекеттерден, олардың заңды тұлғалары мен азаматтарынан – 36,5 млн. теңге (0,1%). Азық-түлік, азық-түлік емес, арнайы және әмбебап рыноктарда және жеке кәсіпкерлер қызметінен алынған бөлшек тауар айналымының көлемі 10370,6 млн. теңгені құрады және өткен жылдың сәйкес мерзімімен салыстырғанда 15,9% кеміді. Тауар айналымының жалпы көлемінде осы сектор тұтынушыларының тауарларын сату үлесі 39,0% құрайды. Сатудың барлық арналары бойынша сауда ұйымдарының бөлшек тауар айналымының үлесі 61,0% (16236,2 млн. теңге). Өткен жылдың сәйкес мерзімімен салыстырғанда осы кәсіпорындар тауар айналымының көлемі 28,2% өсті. 2005 жылдың қаңтар-желтоқсанында көтерме тауар айналымы 99010,1 млн. теңгені құрады, бұл 2004 жылдың сәйкес мерзімінен 21,1% жоғары. Көтерме тауар айналымының жалпы көлемінде селолық жерлердегі сауда 6,9% (6798,9 млн. теңге) құрады. 2006 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша бөлшек және көтерме саудада тауар қорының көлемі 3632,9 млн. теңгеге жетті, оның 76,9 % (2792,4 млн. теңге) - көтерме саудада. Жеке сауда торабында және көтерме сауда қоймаларында тауар қорымен қамтамасыз ету деңгейі сәйкес 30 және 35 сауда күнін құрады. Талдау мерзімінде қоғамдық тамақтану қызметінің көлемі 807,7 млн. теңгені құрады және 2004 жылдың сәйкес мерзімі көлемінен 16,4% жоғары. Қоғамдық тамақтану кәсіпорындарының айналымы мемлекеттік емес сектор кәсіпорындары есебінен қалыптасқан, оның ішінде жеке кәсіпкерлерімен – 57,5%. Автомобиль, мотоцикл және олардың құралдарына техникалық қызмет көрсету 97,7 млн. теңге сомасына көрсетілді, бұл өткен жылдың сәйкес мерзімінен 19,5% көп, талдау мерзімінде тұрмыстық бұйымдар жөндеу мен жеке қолданыстағы заттарды жөндеу жөнінде 21,6 млн. теңге сомасына көрсетілді және өткен жылдың сәйкес мерзімінен 21,6% жоғары. Саланы реформалау барысында шоғырландыруды жою жүргізілді, тауарларды бөлу тәжірибесі жойылды. Сауда объектілерінің сыртқы түрі мәнді өзгерді, қызмет көрсету мәдениеті артып келеді, дүкендерді мамандандыру үрдісі жетілдіріліп келеді, кредитке ұзақ мерзімді қолданылатын тауарларды сатуды жүзеге асыратын сауда кәсіпорындары саны өсіп келеді («Бегемот», «Раушан», «Страна товаров», «Электроника», «Мир меха» дүкендері және басқалары). Петропавл қаласының қызмет көрсету, сауда және қоғамдық тамақтану салаларының 51 кәсіпорынында еспшот арқылы есеп айырысу қолданылады. Пластикалық кәртішке бойынша клиенттерге қызмет көрсету жүзеге асырылады («Студенческий» гастрономы, «Пирамида», «Айсберг» супермаркеттері, «Мир школьника», «Шатура», «Бегемот», «Дельта плюс» дүкендері, «Донер» дәмханасы, «Студенческая» асханасы және басқалары). 2005 жылдың қаңтарынан желтоқсанына дейін POS-терминалдар арқылы төлем кәртішкелер бойынша 10302 операциялар жүргізілді. «2003-2005 жылдарға арналған Солтүстік Қазақстан облысында ауыл (селоны)» жаңғырту» Азық-түлік бағдарламасын жүзеге асыру жөніндегі іс-шаралар жоспарын, 2003-2005 жылдарға арналған Қазақстан Республикасы Үкіметінің Бағдарламасын жүзеге асыру жөніндегі облыстық іс-шаралар жоспарын орындауға сәйкес 2005 жылы селолық елді мекендерде 338 сауда және қоғамдық тамақтану кәсіпорындары ашылды, соның ішінде 2005 жылға дейін дүкендері болмаған 6 елді мекенде. Кез келген елді мекенде тұтынушының өз қажеттіліктері мен сатып алушылық қабілетіне сәйкес күнделікті сұраныс тауарларының бар жиынтығын сатып алуға мүмкіндігі бар. Клиенттерге қызмет көрсету сапасы мен мәдениетін арттыру үшін қоғамдық тамақтану кәсіпорындарының қызметін сертификаттау жөніндегі жұмыстар жүргізіледі. 2006 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша облыста 144 кәсіпорында қоғамдық тамақтану қызметіне сәйкестік сертификаттары бар, соның ішінде Петропавл қаласында – 123 және облыс аудандарында – 21. Бәсеке ортасын құру, азық-түлік пен тұтынушылар тауарына бағаны төмендету мақсатында Петропавл қаласында «Қызыл-Жар» Коммуналдық бөлшек сауда базары МКК және «Қызыл-Жар» Коммуналдық көтерме сауда базары МКК – екі коммуналдық сауда базары әрекет етеді. ҚР Үкіметінің «Маңызды азық-түлік тауарларына бағаны тұрақтандыру жөніндегі кейбір шаралар туралы» 2001 жылғы 12 желтоқсандағы № 1623 және «ҚР Үкіметінің 01.12.12.-нен № 1623 Қаулысына қосымшалар енгізу туралы» 2003 жылғы 30 маусымдағы № 523 Қаулыларымен белгіленген тізбелерге сәйкес негізгі азық-түлік тағамдары бағаларына апта сайын мониторинг жүргізіледі. Коммуналдық сауда базарларында жеміс-көкөніс өнімдерінің бағасы қаладағы ең төменгі болып табылады. Көтерме базарында тауар өндірушілердің өздеріне орын беру ұсынылатын көкөніс өнімдерінің көтерме құнын арзандатуға әкеледі, бұл өз кезегінде қала мен облыстың басқа жеке базарларында бөлшек бағаларға жағымды ықпал жасайды. Петропавл қаласының тұрғындарын төмендетілген баға бойынша ауыл шаруашылық өнімдерімен қамтамасыз ету үшін облыс әкімі Т.А.Мансұровтың бастамасымен 2004 жылдың қазанынан бастап облыс орталығында Петропавл қаласының ең ірі екі базарында («Алтын Арман» мен «Қызыл-Жар») бөлшек жәрмеңке өткізіледі, оларға облыстың барлық аудандарынан ауыл-шаруашылық құрылымдары, ұқсату кәсіпорындары және жеке тұлғалар белсенді түрде қатысады. 2005 жылы 48 жәрмеңке өткізілді, оларда 88,0 млн теңге сомасына тауарлар сатылды. Жәрмеңкелерде ет және сүт өнімдері, жас балық, жұмыртқа, көкөністер, картоп, ұн, нан және нан-тоқаш тағамдарының кең ассортименті ұсынылады. Сатылған тауарлардың бағалары базардағыдан 10-15 % төмен. СЫРТҚЫ САУДА Солтүстік Қазақстан облысының 2005 жылдың қорытындылары бойынша сыртқы сауда айналымы (транзиттік жеткізілімдерді есептеумен) 926,5 млн. АҚШ долларын құрады және 2004 жылмен салыстырғанда 36,3% өсті, соның ішінде экспорт - 286,8 млн. АҚШ доллары (өсуі 67,9%), импорт - 639,7 млн. АҚШ доллары (өсуі 25,7%). Облысқа негізінен тауар әкелімі басым болатынын есепке ала отырып, сауда балансының сальдосы әдетте пассивті болып қалыптасады. 2005 жылы осы көрсеткіш 352,9 млн. АҚШ доллары мөлшерінде жағымсыз болып қалыптасты, бұл 2004 жылдың қорытындылары бойынша 14,9 млн. АҚШ долларына жоғары (2004 жылдың қорытындылары бойынша – 338 млн. АҚШ долларына жағымсыз). ТМД елдері облыстың сыртқы сауда айналымы көлемінде 65 %-дай - зор үлесін алады. Облыс Ресей Федерациясына (экспорттың жалпы көлемінен 19,8 %), Тәжікстанға (4,3 %), Қырғызстанға (3,6 %), Өзбекстанға (3,5 %), Әзірбайжанға (2,9 %), Беларусқа (2,0 %), және алыс шетелдерге, соның ішінде Италияға (6,6 %), Кенияға (3,7 %), Қытайға (3,1 %), Йорданияға (2,3 %), Үндіге (1,3 %), Испанияға (1,3 %), өнімдерін экспортқа шығарады. Экспорт құрылымында ең көп үлес салмағын алады:
Облыс кәсіпорындары импорт алмастыратын өнімдерді шығаруға бағытталғанына қарамастан, сауда айналымының жалпы көлемінде облыс импорты 69% шамасын құрады. Облысқа барлық импорттық әкелімдерінен ТМД елдеріне 77,4 % келеді. Ресей Федерациясы дәстүрлі негізгі импорттаушы болып қалады, облыс импорты көлемінде оның үлесі 74,2 % құрады, басқа ТМД елдері арасында – Украина (1,7 %), Беларусь (1,2 %). Облысқа импорттық әкелімдер үлесінде жер шарының басқа елдері сәйкес алады: Австрия (импорттың жалпы көлемінен 5,6 %), Алмания (4,7 %), АҚШ (4,2 %), Канада (1,4 %), Италия (1,1 %), Түркия (0,8 %) және т.б. Импорт құрылымында ең көп үлес салмағын алады:
ТУРИЗМ 2006 жылдың 1 қаңтарына облыста туроператорлық және турагенттік қызметке лицензиялары бар 13 туристік ұйым әрекет етеді. 2005 жылы қызмет көрсетілген туристер саны 2004 жылдың есепті мерзімімен салыстырғанда 50% өсті және 8000-ден астам адамды құрды. Бағыттар географиясын кеңейту мақсатымен шекаралас Омбы, Қорған, Түмен облыстарымен ынтымақтастық жөніндегі бірлескен бағдарламалар әзірленген. Облыстың туристік фирмаларының өкілдері «Урал Туризм Спорт» (Екатеринбург), «Турсиб Спортсиб» (Новосібір), MITT (Мәскеу қ.), KITF (Алматы қ.) халықаралық көрмелеріне жыл сайын қатысады. Шалқар және Имантау көлдерінің балаларды сауықтыру лагерлері мен демалыс базаларында ресей және қазақстандық туристерін қабылдау ұйымдастырылған, онда жазғы сезонда 20 мыңдай адам демалады. Туристер үшін Астана - Қазақстан Республикасының басты қаласы жыл өткен сайын тартымды болуын есепке алып, қаланың туристік ұйымдарымен балалар және отбасылық демалыс үшін бір, екі, бес күндік сапарлар әзірленді. Осы сапарларда 2005 жылы 2 мыңдай адам болды. Оқушылар үшін жаңа діни храмдар, СҚМУ-дың обсерваториясы және облыстық тарихи-өлкетану мұражайларына бару енетін жаңа қалалық экскурсиялық бағыттар әзірленді. Облыстың спорттық туризмі спорттық туризм федерациясы және «Планета» туристік орталығымен ұсынылған, онда спорттық туризм бойынша үйірмелер жұмыс істейді. Облыстың құрама командасы туристік көпсайыс жөніндегі облыстық және республикалық жарыстарға жүйелі қатысады. Халықаралық жарыстарда спортшыларымыз Қазақстан командасы құрамында жүлделі орындарға ие болып, спорттық бағдарлауда ең зор табыстарға қол жеткізді. Демалыстың белсенді түрлерін насихаттау мақсатымен жыл сайын дәстүрлі болып кеткен «Әкем, шешем, мен – туристік жанұя» жарысы жүргізіледі. КӘСІПКЕРЛІКТІ ДАМЫТУ 2000 жылдан 2005 жылға дейінгі мерзімде облыста шағын кәсіпкерлік субъектілерінің қалай тіркелген саны болса, солай әрекет ететінің де өсуі байқалады. 43,5 мың адам 1 қаңтарында құралған 14950 тіркелген субъектілерінің саны 43,5 мың адам 1 қаңтарында 1,8 есе өсті және 27483 адамды құрады. 2000жылы шағын кәсіпкерлікте қамтылған 43,5 мың адам саны 29% өсті және 2005 ж. аяғында 56,3 мың адамға жетті. 2005 жылы шағын кәсіпкерлік субъектілерінен жергілікті бюджетке салық, жинау және басқа төлемдер 7927,3 млн.теңге түсті, бұл 2000 жылдың түсімдерінен 4 есе көп. 2005 жылы екінші деңгейлі банк филиалдарымен берілген кредиттік ресурстардың жалпы сомасы 2000 жылмен салыстырғанда 5,9 есе өсті және 35949,5 млн. теңгені құрады. Берілген қарыздардың жалпы көлемінен шағын кәсіпкерлік субъектілерімен алынған кредиттер сомасы 43% құрады. Екінші деңгейлі банк филиалдарымен берілген кредиттік қаражаттарды бөлу құрылымын талдау экономиканың нақты секторына, жекелегенде агроөнеркәсіп кешеніне, қосымдардың өскенін көрсетеді. 2005 жылы осы салада берілген кредиттер сомасы 2000 жылмен салыстырғанда 945,4 5 млн. теңгені құрап, 1,3 есе өсті. Өңірде шағын бизнес дамытуда қаржылық қолдауды жүзеге асыратын «Шағын кәсіпкерлікті дамыту қоры» АҚ Өңірлік филиалы әрекет етеді. Қордың филиалы республикалық бюджет, өз қаражаттары есебінен шағын кәсіпкерлік субъектілеріне кредит береді, 2004-2006 жылдарға арналған шағын қалаларды дамытудың бағдарламасы бойынша лизингтік операцияларды жүзеге асырады. 2005 жылы филиалмен 105,6 млн. теңге сомаға 17 кредит берілді. Кредиттік қаражаттар металпластикалық есік-терезе жүйелері және ағаш бұйымдары, қабырғалық жиынтық, құрғақ және қоюланған сүт, жиһаз және нан-тоқаш бұйымдары өндірісіне бағытталды. «Шағын кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдау туралы» ҚР Заңын орындау үшін және шағын кәсіпкерлікті дамытуда қаржылық қолдауды көрсету мақсатымен облыстық бюджет қаражаттары есебінен шағын кәсіпкерлік субъектілеріне жеңілдетілген кредиттер беру жөніндегі жұмыс жүргізіледі. 2005 жылы облыстық бюджетте жоғарыда қарастырылған мақсаттарға 28 млн. теңге бөлінді. Жеңілдетілген кредиттер беру жөніндегі бағдарламада одан басқа қарыздың жалпы сомасынан 20-50% банкілік қаражаттар шамасында кәсіпкерлік субъектілерінің бизнес-жобаларын бірге қаржыландыру шартымен екінші деңгейлі банктер қатысады. 2005 жылы кәсіпкерлік субъектілеріне жеңілдетілген кредиттер беру желісі жөнінде 45,5 млн. (28 млн. теңге бюджеттік бөлігін құрады) теңге жалпы сомаға 10 кәсіпкерлік субъектілеріне кредит берілді. Кредиттер мини-мал фермаларын құруға, құрылыс индустриясын дамытуға, жұмыртқа өндірісін кеңейтуге, тұрғындарға қызмет көрсетуге бағытталған. Осы жобаларды жүзеге асыру 71 қосымша жұмыс орнын құруға мүмкіндік береді. 2005 жылы өндірістік қызметті ұйымдастыру және тұрғындарға қызмет көрсету мақсатымен кәсіпкерлікті қолдау үшін кәсіпкерлік субъектілеріне қолданылмайтын коммуналдық мүліктің 54 объектісі сенімді басқаруға берілді, 33 объекті өтеусіз берілді, сенімді басқару шарттары орындалмағаны үшін 1 объекті жөнінде шарт бұзылды, пәтер және тұрғын үйлерді қайта жоспарлау жөніндегі 84 шешім қабылданды. Осы мақсаттармен жеке кәсіпкерлер мен заңды тұлғаларға 2518 жер учаскесі 552,7 мың. га жалпы алаңымен сатылды және жалға берілді. Кәсіпкерлер мемлекеттік сатып алу жөніндегі конкурстарға белсенді қатысады. Бағдарлама әкімшілерімен 2005 жылы шағын кәсіпкерлік субъектілерінің қатысуымен тауарларды, жұмыстарды және қызметтерді мемлекеттік сатып алу жөніндегі 592 конкурс өткізілді. Кәсіпкерлерден 3817,2 млн. теңге сомасына азық-түлік және өнеркәсіп тауарлары, жұмыстар және қызметтер сатып алынды, бұл өндірілген сатып алудың жалпы көлемінен 30 % құрайды. ОБЛЫСТЫҢ ЖОЛ ТОРАБЫ Солтүстік Қазақстан облысының жалпы қолданыстағы автомобиль жолдарының ұзындығы 8948,9 км. құраса, оның ішінде 1468 км республикалық, 3612 км облыстық, 3868,9 км. аудандық мәні бар жолдар. Жалпы автомобиль жолдарының (8948,9) құрамы:
Облыс автожолдарында ұзындығы 3790 п.м. 57 көпір, ұзындығы 32086 п.м. су өткізетін 2235 тұрба салынған. ОБЛЫС КӨРКЕЮІ 2005 жылы облыс аудандарының елді мекендері мен Петропавл қаласының ішіндегі жолдарға 57434 тонна асфальтобетон төселіп, елді мекендер ішінде аумағы 103816 шаршы метр болатын жолдардың шұңқырларына жөндеу жұмыстары жүргізілді, 6,2 мың километр топырақты жол тазаланды, 7273 шаршы метр брусчатка төселді, 146 пандус орнатылды, 4016 ғимараттың фасады жөнделді, 323693 ағаш отырғызылды, 84 саябақ пен сквер кеңейтілді, жаңадан 53 саябақ пен скверге жер бөлінді, 152187 ағаш әсемдеп кесіліп, 13473 гүлзар жасалды, 1081 ескі ғимарат құлатылды, 694 қоқыс төгетін орын тәртіпке келтірілді, 43 мәдени құрылғылар және 384 аялдама павильоны жаңартылды, 378 жаңа архитектуралық нысан орнатылды, 259 жарнамалық щит пен 240 сәулелі жарнама қайтадан жасалды, 521 ескерткіш, 406 стадион мен спорт алаңдарына жөндеу жасалды, көшенің 193 километр ұзындығының жарығы қалпына келтірілді. Петропавл қаласында қалалық мәдени және демалыс саябағын жаңарту жалғасуда. ҚҰРЫЛЫС ИНДУСТРИЯСЫ Облыста өнеркәсіптік, тұрғын үй, су шаруашылығы құрылысына арналған жиналатын темір бетон шығаратын, силикат және қызыл кірпіш, ұсталық бұйымдар, полиэтилен тұрбалар, пласмассадан терезелер мен есіктер, тротуар плиткаларын, жасанды қабырғалар мен оған қажетті материалдар, құрылысқа және жолға арналған қиыршық тастар, әктастар, лак және сырлау бұйымдарын және тағы басқа заттар шығаратын кәсіпорындар жұмыс істеуде. 2004-2005 жылдары облыста құрылыс индустриясын дамытуда инвестициялық белсенділіктің өсімі атап өтілді. 2005 жылғы қаңтар-қарашада құрылыс бұйымдарының өндірісінде негізгі капиталға инвестиция 25879 теңге құрады. 2004 жылы жылына 5 миллион қызыл кірпіш шығаратын Затон стансасында Қызылжар кірпіш зауыты пайдалануға берілді. 2005 жылғы Уәлиханов ауданы Кішкенекөл селосында 5 миллион силикат кірпішін шығаратын зауыт өз жұмысын қайтадан жаңғыртты. 2005 жылы облыс орталығында қабырға тастарының бірнеше түрін, әшекейлейтін және қабырға плиткаларын шығару жолға қойылды. Құрылыс көлемінің өсімімен «Единство» ЖШС және «Гедеон» құрылыс тресті ЖШС зауыттарында темірбетон бұйымдарын шығарудың толық қуаты іске қосылды. Өнімдер номенклатурасына азаматтық, өнеркәсіптік, жол құрылысы және инженерлік коммуникациялар обьектілерінің құрылысына арналған қажетті барлық бұйымдар енгізілген. 2005 жылы 622,2 млн.теңгеге құрылыс өнімі шығарылды, ол 2004 жылғы көрсеткіштен 1,4 есе жоғары. Әртүрлі қабырға материалдарының 2,4 есе, ағаштан және ұсталық бұйымдардан құрылыстық құрылғылар 3,1 есе, ағаштан жиналатын құрылыстық құрылғылар 5 есе, пласмассадан есік және терезе блоктарын жасау көлемін 1,6 есе өсіруге қол жеткізілді. Жаңа өндірісті іске қосу. 2004 жылы өнеркәсіпте жаңа 26 өндірістік объект пайдалануға берілді. Ауыл шаруашылығының өнімін өңдеу, құрылыс материалдарын шығару, ағаш өңдеу және ағаш пен пластмассадан бұйымдар жасау бойынша салалар және жаңа цехтар іске қосылды. Жұмыс істеп тұрған кәсіпорындарды кеңейту және жаңа кәсіпорындар құру есебінен қосымша 1234 жаңа жұмыс орны құрылды. 2005 жылы өнеркәсіпте жаңа 24 өндіріс пайдалануға қосылды, оның ішінде: ауыл шаруаашылығы өнімін, жартылай дайын тағамдар мен нан пісіру, құрылыс материалдарын шығару, пласмастан бұйымдар және жиһаз жасау бойынша жаңа цехтар. Жаңа өндірістер ұйымдастыру және жұмыс істемейтіндерді қалпына келтіріп кеңейту есебінен қосымша 1469 жұмыс орны құрылды. КОММУНИКАЦИЯ 1995 жылы жылу трассасының ұзындығы 2741 км құраған. Кейінгі жылдары аудандық орталық және ведомстволық қазандықтардан алынатын жылу құнының көтерілуіне байланысты, жергілікті жылумен қамтамсыз ету көздерінің (ЖЖК) құрылысы етек алды, өйткені оларда 1 Гкал жылу өндіру экономикалық жағынан тиімді болды. ЖЖК мекемелердің ғимараттарына немесе олардың жанынан салынған жайларға тікелей орналастырылады, ол сыртқы жылу желісін тартуды қажет етпейді. Осының әсерінен 2005 жылы өңірдегі елді мекендерде жылу желісінің ұзындығы 382,6 км құрады. Су шаруашылығы кешенінің құрылымында ұзындығы 2940,1 км 5 топтық су құбыры маңызды орын алады, олардан Булаев – 1829,1 км, Есіл – 552,5 км, Преснов – 405,4 км, Соколов – 123,6 км, Сергеев – 29,5 км. Поселке ішіндегі және қалалық су құбыры желісінің ұзындығы 650 км асады. НЕГІЗГІ КАПИТАЛ ИНВЕСТИЦИЯЛАРЫ Негізгі капитал инвестицияларының даму үрдісі біркелкі жүзеге асырылмайды: 200 жылы ұлғаюы байқалады, 2001 – төмендеу, 200-2005 ж.ж. – ұлғаю. 2002 жылы негізгі капиталға берілетін инвестициялар 2001 жылғы деңгейден 1,3 есе өсті, 2003 және 2004 жылдары – өткен жылдардан 1,4 есеге, 2005 жылы – 1,5 есеге. Негізгі капитал инвестицияларының негізгі үлесін күрделі құрылысқа бөлінетін инвестициялар құрайды (2001 ж. – 58,6 пайыз, 2002 ж.-21,5 пайыз, 2003 ж. – 44,1 пайыз, 2004ж.-35,5 пайыз). Негізгі капитал инвестицияларының негізгі көзі кәсіпорындар мен ұйымдардың жеке қаражаттары болып табылады (2001 ж.89,2 пайыз, 2002 ж. 88,1 пайыз, 2003 ж. 65,5 пайыз, 2004 ж.72,4 пайыз, 2005 ж. 78,9 пайыз). Республикалық және жергілікті бюджеттердің қаражаттары негізінде мемлекеттік инвестициялық бағдарламаларды орындау үшін пайдаланылды. 2003 жылы республикалық бюджет қаражаттары (1,3 млрд. теңге) облыстық психикалық ауруханасының емдеу корпусын салу үшін, онкологиялық диспансерін, ҚР ІІМ Петропавл әскери училищесінің оқу-тұрғын корпусын елдімекендердің сумен қамтамасыз ету объектілерін қайта орналасыру үшін, Сергеев су торабының топтық су құбырларын, Солтүстік Қазақстан облыстық мемлекеттік университетінің оқу корпусын реконструкциялауға жұмсалды. Жергілікті бюджет қаражаттары (1,1 млрд. теңге) елдімекендерге жер асты суларынан жергілікті сумен жабдық тауларды салуға, тұрғын үй салуға, облыстың аудан орталықтарында су құбарларын және су тарату жүйелерін реконсрукциялауға, қала және поселкелерді көркейту бойынша жұмыстар жүргізуге, білім беру, денсаулық сақтау объектілеріне жабдықтар сатып алуға, олардың күрделі жөндеуін жүргізуге жұмсалды. 2004 жылы республикалық бюджет қаражаттары Сергеев және Петропавл су торабының 1 кезегінің реконструкциясына, 79, 26 км Булаев, Преснов және Соколов топтық су құбырын реконструкциялауға, Петропавл қаласындағы облыстық тарихи өлкетану мұражайын реконструкциялауға, «Қарақоға» брыңғай БӨП салу, сондай-ақ Уәлиханов және Ақжар аудандарын сумен жабдықтауға ЖСҚ әзірлеу (2 кезекте), Жамбыл ауданында топтық скважиналық су торабын (2 кезекте) және Сергеев су желісі бөгетінің суағарының су асты бөлігін реконструкциялау. Нысаналы инвестициялық трансферттер есебінен республикалық бюджеттен сомасы 471 млн. теңгеде Петропавл қаласындаға облтубдиспансерінің аумағында 10 төсек-орынға арналған емдеу корпусының, Қызылжар ауданы Бескөл селосында 360 орынға арналған емхана мен мектеп құрылысы жүргізілді, Жамбыл ауданы Благовещенка селосында арнайы емдеу-алдын алу мекемесін орналастыру үшін орталық аудандық ауруханасын реконструкциялау. 2004 жылы Қызылжар ауданы Бескөл селосында ауысымына 200 келім-кетімге арналған емхана пайдалануға берілді. Тұрғын үй бағдарламасын жүзеге асыру мақсаттарында тұрғын үй құрылысына республикалық бюджеттен 811,75 млн.теңге сомада трансферттер бөлінген, соның ішінде 318 млн.теңге – қайтару негізінде, 493,75 млн.теңге – қайтарымсыз негзде. Жергілікті бюджет есебінен «Дельфин» БСЖМ ғимаратына балалар бассейнінің қосымша құрылысы және Петропавл қаласында облыстық онкологиялық диспансерінің 95 төсек-орынға арналған емдеу корпусы, Ақжар ауданы Талшық селосында 150 орынға арналған қазақ тілінде оқытатын мектеп-интернаты пайдалануға берілді. Сондай-ақ жергілікті бюджет қаражаты есебінен Ғ.Мүсірепов ауданындағы Березовка селосында 160 орынға арналған орта мектеп және Петропавл қаласындағы А.Досмұхамбетов атындағы дарынды балаларға арналған облыстық мектеп-интернатының монша-кір жуу комбинатын салуды бастады. Жергілікті бюджет қаражаттары есебінен 30,78 км қашықтықта облыстың 6 елдімекенде су құбыры ғимараттарының су тарату желісін реконструкциялау және 9 жергілікті жер асты суларынан скважиналық су тоғандары салынды, «Ауыз су» қоғамдық қоры есебінен сомасы 5,5 млн. теңгеде Жамбыл ауданы Үлгі ауылында жергілікті скважиналық су тоғаны салынды. 2005 жылы республикалық бюджеттен сомасы 2805,85 млн. теңге нысаналы инвестициялық трансферттер облыстың обхектілерін салуға бөлінді соның ішінде: білім-390,5 млн.т,ңге, денсаулық сақтау-546,9 млн.теңге, сумен жабдықтау-621,5 млн.теңге, қоршаған ортаны қорғау-853,4 млн.теңге және тұрғын үй салу-393,7 млн.теңге. Республикалық бюджеттің нысаналы инвестициялық трансферттері есебінен Қызылжар ауданы Бескөл селосында орта мектеп және Петропавл қаласында облыстық туб. Аурухана аумағында емдеу корпусы пайдалануға берілді. Петропавл қаласында сауықтыру кешені бар 1100 орынға арналған қазақ тілінде оқытатын орта мектеп, Тимирязев ауданы Тимирязево селосында 150 орындық жатын корпусы бар 400 орынға арналған қазақ тілінде оқытатын мектеп-интернатының, М.Жұмабаев ауданы Булаево қаласында 50 келім-кетімге арналғын емханасы бар 50 төсек орындық туберкулезге қрасы диспансерінің және Ақжар ауданы Талшық ауылында 200 келім-кетімге арналған емханасы бар 100 төсекорындық орталық аудандық ауруханасының құрылысы басталды. Республикалық бюджеттен түскен нысаналы инвестициялық трансферттер есебінен сомасы 853,4 млн.теңгеде Петропавл қаласында тазарту имараттары және жүйелік канализациялар пайдлануға берілді. 2005 жылы республикалық бюджет есебінен сомасы 1130,9 млн.еңгеде (2004 жылға қарағанда 1,1 есе артық) Булаев, Есіл, Пресновка және Сокловка магистарлдық топтық су құбырының 197,4 км реконструкциясы жұргізілді, соның ішінде реконструкциялау – 86,8 км, цементтеу – 41,6 км, протекторлық қорғау – 69 км, ал республикалық бюджет қаражаттарының есебінен сомасы 87 млн.теңгеде Петропавл су торабының1 кезегі пайдалануға ендірілді. 2005 жылы жергілікті бюджет қаражаты есебінен сомасы 1414,4 млн.теңгеде 10 білім беру объектісі, 7 денсаулық сақтау және 1 санэпидем. Қадағалау, 15 сумен жабдықтау және басқа объектілер, сондай-ақ салынып жатқан тұрғын үйлерге инженерлік коммуникалардың құрылысы жүргізілді. Мынандай объектілер пайдалануға берілді: Ғ.Мүсірепов ауданы Березовка селосында 160 орынға арналған орта мектеп, Есіл ауданы Ильинка селосында, Қызылжар ауданы Знаменское селосында, Ғ.Мүсірепов ауданы Новоишим селосында, Уәлиханов ауданы Бидаық ауылында және Мамлют ауданы Новомихайловка селосында) 5 отбасылық дәрігерлік амбулатория, «Дельфин» БСЖМ спортзалы, Перопавл қаласында дарында балаларға арналған қазақ мектеп-интернатының монша-кір жуу комбинаты, Тайынша ауданы Тайынша қаласында № 4 орта сектепке 80 орынға арналған (спортзалы) қосымша құрылысы және басқалары. Жергілікті бюджет қаражаты есебінен Айыртау ауданы Саумалкөл ауылында сомасы 35,5 млн.теңгеде тазарту имараттарының реконструкциясы жүргізілді. Жергілікті бюджет қаражаты есебінен сомасы 263,6 млн.теңгеде облыстың 7 аудан орталықтарында тарату желісінің құрылысы және реконструкциясы жүргізіліді, сондай-ақ 7 ауылдық елдімекендерде жер асты суларынан жергілікті сумен қамту жабдықтары салынды (Айыртау ауданы Новоукраинка селосында, Ғ.Мүсірепов ауданы Западное және Володарское селоларында, Есіл ауданы Қарағаш ауылы, Мамлют ауданы Чистое селосы, Ақжар ауданы Алқатерек ауылы, Жамбыл ауданы Жаңажол ауылы). 2005 жылы кәсіпорындар мен ұйымжардың меншікті қаражаттарының 23657 млн.теңгесі игерілді, бұл 2004 жылғыдан 15 есе артық. Өнеркәсіпте 5 инвестициялық жоба іске асырылды: «Петропавл тері зауыты» ЖШС – тері шикізатын екіге айыру технологиясын игеру, «Полиграфия» АҚ – баспа өнімдерінің шығарылымын арттыру, «Шаров» ЖК – шұжық цехін реконструкциялау, «Молсрвис АЗФ» ЖАҚ – тетрапактарға сүтті құю автоматын оранту, «Сұлтан кондитерлік бұйымдары» АҚ – кондитерлік бұйымдардың сұрыпталымын кеңейту және өндіру көлемін арттыру. Евразиялық банктің кредиттік жүйесі есебінен, кәсіпорын және «ЗИКСТО» АҚ әкімшілерінің меншікті қаражаты есебінен құны 621 млн.теңге «Жүк вагондарының дөңгелек жұбын қалыптастыру цехінің жұмысын ұйымдастыру» инвестициялық жоба іске асырылады, 2006 жылы цех іске қосылады. Облыстағы өнеркәсіптің өңдеу саласы дамуының оң үрдісінің үлгісі «Қазақстанның даму Банкі» АҚ және «Альфа Банк» ЕБ АҚ Алматы қаласы қатысуымен «BIOHIM» Компанисы» «Биохим өндірістік кешені» инвестициялық жобасын элеватор, диірмен және жоғары октанды бензинге арналған биописадка, созылмалы клейковина, көмірқышқыл газы және жаңа технологиялар негізінде жемдік ашытқы өндіру бойынша Тайынша ауданында құны 9,7 млрд. теңге зауыт салуды іске асыру, бұл қазіргі заманғы технологияларды қолдана отырып жоғарғы үстемелік құны бар өнім шығаратын кәсіпорын ашуға мүмкіндік береді. Ауылшаруашылығында Қызылжар ауданы Новониколь селосында 840 бас малға арналған сүт кешенін, жеті элеватор, Тайынша ауданында Ильичевка селосында 210 мың бас жұмыртқалайтын тауықтарға арналған екінші кезекті құс фабрикасын, Ғ.Мүсірепов ауданы Новоишим селосында өсімдік майын өндіру цехын салу бойынша инвестициялық жобалар іске асырылуда. 2001-2002 жылдары шет елдік инвестициялар тартылған жоқ. 2003 жылы шет елдік инвестициялардың көлемі (ООТЖ) 135,5 млн.теңгені құрады. 2004 жылы 55,2 млн. теңге сомада шет елдік инвестициялар «Урало-Сибирские магистральные нефтепроводы им. Д.Черняева» ААҚ СКФ ресейлік кәсіпорындарымен салынды. 2005 жылы шет елдік инвестициялар (Сауыт Аравиясы) сомасы 316,3 млн.теңге Петропавл қаласында 750 адам сиятын мешіт құрылысына жұмсалды. Соңғы жылдары құрылыс саласында инвестициялар өсті. Бұл ретте 200 жылы құрылыс және білім беру объектілерін реконструкциялауға жұмсалған инвестициялардың үлес салмағы 1,1 пайызды құраса 2004 жылы – 18 пайызды, 2005 жылы -3,7 пайызды құрайды. Денсаулық сақтау ұйымдарын салу және еконструкциялауға арналған инвсетицияларды үлес салмағы 2000 жылы 0,9 пайыздан 2005 жылы 2,1 пайызға дейін артты. Соңғы жылдары облыста тұрғын үй құрылысының көлемі қысқарды және халықтың қаражаттары есебінен жеке құрылыс салу артты. Алайда, 2003 жылы тұрғын құрылысын қысқарту үрдісі тоқтатылды. 2003 жылы 43,0 мың шаршы метр тұрғын үй пайдалануға ендірілді, бұл 2002 жылдың деңгейінен 4,4 есе жоғары, 2004 жылы 64,5 мың шаршы метр жалпы аумағы тұрғын үй пайдалануға ендірілді, бұл 2003 жылға қарағанда 1,5 есе артық. Тұрғын үй құрылысын дамыту мемлекеттік бағдарламасын қабылдаған кезең ішінде облыстың тұрғын құрылысы саласында мәнді өзгерістер болды. Ең алдымен, тұрғын үй құрылысына инвестициялар көлемі артты. 2005 жылы тұрғын үй құрылысына 2740,2 млн.тиеңге бөлінді, бұл 2004 жылғы инвестициялардың көлемінен1,8 есе артық, соның ішінде 63 пайызы – республикалық және жергілікті бюджеттердің қаражаттары. Тұрғын үй құрылысына бағыттаған қаражаттарды ұлғайтудың нәтижесінде ендірілген тұрғын үйдің көлемі күрт өсті. Ағымдағы жылы қаржыландырудың барлық көздері есебінен облыс аумағында жедел мәліметтер бойынша 117,0 мың шаршы метр тұрғын үй пайдалануға ендірілді, бұл 2004 жылға қарағанда 1,9 есе артық. Ендірудің жалпы санынан облыс бойынша халықтың қаражаттары есебінен 73,1 мың шаршы метр тұрғын үй райдалануға берілді немесе облыс бойынша жалпы ендірудің 62,6 пайызы, республикалық бюджеттен түскен трансферттер есебінен жалпы аумағы 15,3 мың шаршы метр (13,1 пайыз) тұрғын коммуналдық 3 үй пайдалануға берілді, жергілікті бюджеттің қаражаттары есебінен – 0,4 мың шаршы метр (0,3 пайыз) және кәсіпорындардың қаражаттары есебінен – 1,7 мың шаршы метр (14 пайыз). Ауылдық жерлерде 511 мың шаршы метр тұрғын үй пайдалануға берліді, немесе облыс бойынш ендірудің жалпы санынан 43,7 пайызы. «2005-2007 жылдарға арналған тұрғын үй құрылысының мемлекеттік бағдарламасын» іске асыру мақсаттарында 2005-2007 жылдары ендірілетін үйлердің тысқары құрылысын қамтамасыз бойынша жұмыстар жүргізілуде. Инвестор-компаниялардың қаражаттары есебінен жалпы аумағы 11,3 мың шаршы метр (158 пәтер) үш тұрғын үй құрылысы жүргізілуде. Екі көп пәтерлі тұрғын үй құрылысы басталу стадиясында тұр. 2005-2007 жылдарға арналған Солтүстік Қазақстан облысында тұрғын үй құрылысы Бағдарламасын іске асыру аясында облыста барлық 13 ауданорталықтары және Петропавл қаласының бас жоспары әзірленген. 2005 жылы 7 ауданда келісім-шарт жсалып 14 елдімекеннің бас жоспары әзірленді, бұл бағыттағы жұмстар жалғсуда. Петропавл қаоасының және жалпы облыс бойынша қала құрылысының кадастры әзірленіп болды. ҚАРЖЫЛЫҚ ЖАҒДАЙ 2005 жылғы қараша айында облыстың кәсіпорындары мен ұйымдары жұмыстарының сальдоланған қаржылық нәтижесі нің статистикалық мәліметтері бойынша (банкроттық тәртіптен өтетін экономиканың нақты секторының кәсіпорындарсыз және саны аз кәсіпорындарсыз) сомасы 126,9 млн.теңге шығын болып табылды (2004 жылдың қарашасында –кіріс 234,1 млн.теңге). Қарашада 119 кәсіпорын шығын жасады, (кәсіпорндардың жалпы санының 49,4 пайызы), ал алынған шығын сомасы 672,8 млн.теңгені құрады. 122 кәсіпорын табысқа ие болды немесе есеп берушілердің 50,6 пайызы. Шығындың ең көп сомасын ауылшаруашылық кәсіпорындары еншіледі – 315,3 млн.теңге, көлік және байланыс – 43,0 млн.теңге. Өнеркәсіп кәсіпорындарында кіріс – 156,8 млн.теңгені, сондай-ақ электр энергиясын, газ және су өндіру және таратумен айналысатындарда кіріс – 152,1 млн.теңгені, сауда; автомоибльдерді , тұрмыстық және жеке пайдаланатын бұйымдарды жөндеу бойынша кіріс – 43,9 млн.теңгені, құрылыс – 163 млн.теңгені құрады. Жеке нысандағы меншіктегі кіспорындарының шығын үлесі кәсіпорындардың жалпы санынан 50,2 пайызды құрайды, шығынды мемлекет меншігіндегі кәсіпорындардың үлесі – 28,6 пайыз. Облыстың кәсіпорындары мен ұйымдарының міндеттемелері бойынша жалпы қарыз 2005 жылдың 1 қаңтарына 69,5 млрд. теңгені құрады (банкроттық тәртіптен өтетін саны аз кәсіпорындарсыз), соның ішінде мерзімі өткен – 6,2 млн.теңге, немесе жалпы берешек көлемінен 8,9 пайыз. Төлемдердің түрлері бойынша қарыздардың құрамында 54,1 пайызды жеткізіп беруші және мердігерлердің есебі алады, 12,8 пайызын банктардың және бактік емес мекемелердің займдары, 1,5 пайызын бюджетке түсетін төлемдер. Міндеттемелер бойынша қарыздар өткен жыл мен салыстырғанда 5,3 млрд. теңгеге артты (7,8 пайызға), оның мерзімі өткен бөлгі – на 01 млрд.теңге (16 пайыз). Міндеттемелер бойынша қарыздардың көп бөлігі ауылшаруашылық өндірісінің кәсіпорындарының; өнеркәсіп; элект энергиясын, газ және су өндіру және таратумен айналысатын кәсіпорындардың еншісінде. 2005 жылдың 1 қаңтарына қалыптасқан дебиторлық қарыз 22 млрд. теңге, соның ішінде мерзімі өткен – 2,2 млрд.теңге (10,0 пайыз). Дебиторлық қарыздың құрамындағы үлес салмағының ең көбі – 77,4 пайыз сатып алушылар мен тапсырыс берішілер алады. ЕҢБЕК РЫНОГЫ ЖӘНЕ ЖҰМЫСПЕН ҚАМТУ Облыста халықты жұмыспен қамту мәселесі бойынша мақсатты жұмыстар жүргізілуде. Облыстың әлеуметтік-экономикалық дамуы және халықты жұмыспен қамтудың белсенді нысандарын тиімді қолдану 2005 жылы еңбек рыногындағы ахуалды жақсартуға мүмкіндік берді. 2005 жылы жұмысқа орналастыру мәселесі жөніндегі уәкілетті органдарға 10,0 мың адам өтініш берді, ол 2004 жылға қарағанда 4,2 % артық. Өтініш бергендер арасынан 71,3 %-ы жұмысқа орналастырылды, ол 2004 жылға қарағанда 1144 адамға артық. Өткен жылы 5,4 мың адам жұмыссыз деп танылды, ол алдыңғы жылдың деңгейіне қарағанда 15,6 %-ға төмен. Оның ішінде облыс жұмыс берушілеріне қажетті кәсіптер бойынша 509 адам немесе 9 % қайта оқыды немесе біліктілігін арттырды. 4833 адам немесе 89 % ақылы қоғамдық жұмыстарға қатысты. Уәкілетті органда тіркелген жұмыссыздар саны өткен жылға қарағанда 964 адамдға кеміді . 2005 жылы жұмыспен қамту мәселелері жөніндегі уәкілетті органдарда жұмыссыз ретінде тіркелген 3,1 мың аз қамтамасыз етілген азаматттарға мемлекеттік атаулы әлеуметтік көмек тағайындалды. 2005 жылы тіркелген жұмыссыздық деңгейі 0,2 пайыздық тармаққа төмендеді және 2006 жылдың 1 қаңтарына облыстың экономикалық тұрғыдан белсенді халқының 1,4 пайызын құрады. ЖАЛАҚЫ Облыста халықтың орта есеппен жан басына шаққандағы табысының және орта есеппен айлық жалақысының өсуінің оң үрдісі байқалуда. 2001-2005 жылдары кезеңінде халықтың орта есеппен жан басына шаққандағы ақшалай табысы 2,1 есе артты, ал жұмыс істейтін бір адамның орта есеппен айлық табысы 1,9 есе артты, 2006 жылдың 1 қаңтарына 2001 жылғы 11823 теңгенің орнына 22878 теңгені құрады. Материалдық өндіріс салаларында ең жоғары (көлік және байланыс-37069 теңге) жалақымен ең төменгі (ауыл шаруашылығы-15895 теңге) жалақы деңгейлерінің арасындағы жыл сайынғы қатынасы сақталып келеді және оның айырмашылығы 2001 жылы 2,5 есе, 2002 жылы -2,4 есе, 2003 жылы -2,6 есе, 2004 жылы -2,5 есе, 2005 жылы-2,3 есе болды. Осы салалардағы жалақы мөлшері деңгейінің айтарлықтай айырмашылығы негізінен ауыл шаруашылығы өнімдерінің бағасы тұрақты болған жағдайда, көлік пен байланыс қызметтеріне бағаның өсуінен туындап отыр. Өндірістік емес саладағы орта есеппен жалақы мөлшерінің қатынасы 16885 теңгеден (денсаулық сақтау мен әлеуметтік қамтамасыз ету) 39662 теңгеге. (қаржылық қызмет) дейінгі аралықта болып отыр. МЕМЛЕКЕТТІК АТАУЛЫ ӘЛЕУМЕТТІК КӨМЕК 2005 жылдан бері кедейлік шегінен төмен тұратын халық саны жалпы облыс бойынша 8986 адамға немесе 25,1 %-ға азайды және 2005 жылғы 1 қаңтардағы 35,9 мың адамның орнына 26,9 мың адамды құрады. Есеп беру күніндегі жағдай бойынша кедейліктің нақты деңгейі облыстың жалпы халық санының 4,1% құрады, ол өткен жылдың көрсеткішінен 1,2 пайыздық тармаққа төмен. Мемлекеттік бағдарламамен өңірлер үшін белгіленген негізгі индикатор- кедейлік деңгейін төмендету есеп беру күніндегі жағдай бойынша Солтүстік Қазақстан облысы бойынша 108 %-ға орындалды. 2005 жыл бойы 28,2 мың азаматқа жалпы мөлшері 261,2 млн.теңгеге кедейлік шегіне дейінгі қосымша төлем «Мемлекеттік атаулы әлеуметтік көмек туралы» Қазақстан Республикасы Заңының талаптарына сәйкес төленді. Атаулы әлеуметтік көмекті 1 алушыға қосымша төлем мөлшері орта есеппен облыс бойынша 771 теңгені құрады. Табыс деңгейі төмен еңбекке жарамды халықты жұмыспен қамту және әлеуметтік масылдық мәселелерін шешу мақсатында 2005 жылы 131 аз қамтамасыз етілген отбасыға 8,1 млн.теңге мөлшерінде кіші кредит беру нысанында әлеуметтік қолдау көрсетілді, оның ішінде 2,6 млн.теңге - 44 оралмандар отбасына. Шағын бизнесте кредит ресурстарын игеру есебінен 91 қарызгер 124 жұмыс орнын ашты. БІЛІМ БЕРУ САЛАСЫ Облыста 2005-2006 оқу жылында 880 білім беру ұйымы қызмет етеді, оның 35 – мемлекеттік емес тұрпатта. Онда 140 мың бала мен оқушы, оның ішінде 102, 4 мың оқушы- 693 мемлекеттік жалпы білім беретін мектептерде оқытылады және тәрбиеленеді. 693 жалпы білім беретін мектептің 147 қазақ тілінде білім береді, 112 қазақ және орыс тілдерінде оқытады. Шағын кешенді мектептер жалпы мектептердің 86,6 % құрайды (республика бойынша –52,0 %), 53,2 мың оқушы, немесе жалпы оқушылардың 52 % оқытылады. Өткен оқу жылымен салыстырғанда жалпы білім беретін мектептердің жүйесі 18 бірлікке кеміді (ондағы оқушылар құрамының болмауына байланысты). 2005 жылы 11 мектеп жанындағы интернат, 15 мектепке дейінгі балалар мекемелері және жалпы білім беретін мектептер жанындағы 30 мектепке дейінгі шағын орталықтар ашылды. 4 мектеп ғимараты іске қосылды: Қызылжар ауданының Бескөл (360 орын) және Вишневка (20 орын) селоларында, Тайынша ауданының Келлеровка селосында (250 орын), Ғ. Мүсірепов ауданының Березовка селосында (160 орын). Жаңа тұрпаттағы білім ұйымдары жүйесінің өсуі байқалады. Ағымдағы жылы ондай 32 ұйым қызмет етеді (2004 ж –30 бірлік), оның 3 – дарынды балаларға мамандандырылған. Облыстың кәсіптік білім беру жүйесін жалпы саны 4,5 мың оқушыны қамтитын 16 мемлекеттік және 8 мемлекеттік емес кәсіптік мектептер құрайды. 11 колледжде (оның 4-уі мемлекеттік емес) 9,5 мың оқушы оқытылады. Кәсіптік білім беру ұйымдарының жүйесі халықтың білім беру қажеттілігін толық көлемде қанағаттандырады. Онда 60 мамандық және 36 кәсіп бойынша даярлық жүргізіледі. Облыста 5,5 мың баланы қамтитын мектепке дейінгі 45 балалар ұйымы қызмет етеді (оның 11- і жеке меншік), 30 мектепке дейінгі шағын орталықтар және ынталарына байланысты 16,3 мың бала мен жасөспірім сабақ алатын (оқушылардың жалпы санының 16 %) 45 қосымша білім ұйымдары (оның 9 мемлекеттік емес) қызмет етеді. Облыста 5 жоғары оқу орны қызмет етеді, оның 2- мемлекеттік емес тұрпатта. Жаңа буынның компьютерлік техникасымен барлық жалпы білім беретін мектептер жабдықталған. Интернет жүйесіне 95, 1% қосылған, мектептер 100 % телефондандырылған. Облыста жаңа буынның “ОкуNetKz” ақпараттық білім беру жүйесінің жобасы табысты іске асырылуда. Жобаның бірінші кезеңінде Петропавл қаласы мен 7 ауданның білім ұйымдарын (69 мектеп, оның 39-ы ауылдық) әлемдік білім беру ресурстарына сапалы қолжетімділікті қамтамасыз етті. Облыс мектептерінде 28 мультимедиялық лингафондық кабинеттер орнатылған. Облыста 14,9 мың педагог жұмыс істейді, оның 66,9 % жоғары білімді, 1,53 мың педагог “Қазақстан Республикасы білім саласының үздігі” атағына, 7 адам “Қазақстан Республикасы білім саласының құрметті қызметкері” атағына ие. 2005 жылы 750 қазақ тілі мен әдебиетінің үздік мұғалімдері облыс әкімі Т.А. Мансұровтың гранттарына лайық деп танылды. 2005 жылы орта мектептің 78 бітірушісі үздік аттестаттарға, 20 “Алтын белгі” кеудеге тағатын белгісі бар айрықша үлгідегі аттестаттарға ие болды. ҚР Президенті Н.Ә. Назарбаевтың “Болашақ” халықаралық стипендиясын тағайындауға конкурстық іріктеуді облыс орта мектептерінің 29 бітірушісі өтті, қазіргі таңда олар Англияның, Германияның, Ресейдің, АҚШ –тың, Финляндияның жоғары оқу орындарында білім алуда. Астана қаласына туристік әуе саяхатты жалпы білім беретін мектептердің 3 мың оқушысы, колледждердің 250 оқушысы жасады. ДЕНСАУЛЫҚ САҚТАУ Облыстың денсаулық сақтау саласы 5308 төсек-орынға арналған 46 ауруханалық мекеме енетін 141 емдеу-алдын алу ұйымынан тұрады. Ауылдық денсаулық сақтау 1388 төсек-орынға арналған 13 орталық аудандық аурухана мен 405 төсек-орынға арналған 13 ауылдық ауруханасынан тұрады. Ауыл аудандарында 295 төсек-орынға арналған 9 туберкулезге қарсы диспансер, 83 ауылдық дәрігерлік амбулатория, 132 фельдшерлік-акушерлік және 434 фельдшерлік пункт, жеке жайы жоқ 25 медицина қызметкері орналасқан. Өткен жылы 2004 жылмен салыстырғанда, төсек-орын жұмысы 2,7%-ға азайды, күндізгі стационарларда сауықтырылған сырқаттар санын арттыру есебінен сауықтырылған сырқаттар саны өткен жылмен салыстырғанда, 1,5%-ға азайды (2080 сырқат): 2005 жылы 2004 жылғы 6020-ға қарағанда, 8625 сырқат. Денсаулық сақтау саласында қаржыландыруды арттыру барлық емдеу-алдын алу ұйымдарында жөндеу жүргізуге мүмкіндік берді. Республикалық бюджеттен 546,9 млн.теңге сомасында 3 денсаулық сақтау объектісінің құрылысы мен қайта жаңартылуына мақсатты трансферттер бөлінді, 524,6 млн.теңге (95,9%) игерілді. Республикалық трансферттер бөлу есебінен тегін медициналық көмектің кепілді көлемі ұлғайды, сырқаттарды, әсіресе ауылдық жерде дәрімен қамтамасыз ету жақсарды. Денсаулық сақтау объектілерін материалдық-техникалық жарақтандыру жақсарып келеді. 2005 жылы 867,1 млн.теңге сомасына ассигнования бөлінді, оның ішінде жергілікті бюджеттен – 156,4 млн.теңге. Облыста дәрігерлер проблемасы жіті болып тұр, осыған байланысты емдеу мекемелеріндегі медицина қызметкерлерінің кадрлық құрамын толықтыруға ерекше назар аударылады. Халықтың туберкулезбен және қатерлі ісіктермен аурушаңдығы елеулі мәселе болып қалуда: 2004 жылмен салыстырғанда, облыс халқының туберкулезбен ауыруы 100 мың тұрғынға шаққанда 183,3 тен 181,8-ге дейін төмендеді, онкологиялық аурушаңдық 100 мың тұрғынға шаққанда бұрынғы деңгейде - 265,3 қалды. Түмен облысымен туа біткен жүрек кемістігі бар балаларға кардиохирургиялық көмек көрсету бойынша, Қорған облысымен – травматология мен ортопедиялық көмекті жетілдіру бойынша ынтымақтастықты дамыту жалғасуда. 2005 жылы Түмен облысында 77 туа біткен жүрек кемістігі бар балаға жасалса, 2004 жылы 67 балаға операция жасалды. 2005 жылдан бастап “Солтүстік Қазақстан облысының денсаулық сақтау ісін реформалау мен дамытудың 2005-2007 жылдарға арналған бағдарламасы” жұмыс істейді, онда денсаулық сақтау саласының келесі негізгі басымдықтары белгіленген:
МӘДЕНИЕТ 2005 жылы құрамына 11 мұражай, 3 театр, 1 филармония, 84 Мәдениет үйі мен клубтар, 287 кітапхана, 7 кино мекемесі кіретін мәдени объектілер жүйесі сақталып, кеңейтілді, және 18 телетеатр жұмыс істеуде. Облыста 25000 мың іс-шаралар өткізіліп, оған 1547461 адам қатысты, оның ішінде 11 ірі іс-шара, олардан 3-і халықаралық деңгейдегі: ІҮ Халықаралық хореографиялық ұжымдардың «Петропавловская весна» фестивалі, ІІ Халықаралық балалар эстрадалық әндерінің «Жастар дауысы» конкурсы, Халықаралық кітапхана қызметкерлерінің «Библиотечная столица 2005» форумы, 8 облыстық фестивальдар мен конкурстар: Облыстық шығармашылық эстафета «Поклонимся великим тем годам», облыстық халық қолөнер туындыларының «Духовный оберег Северного Казахстана» көрмесі, облыстық «Біздің дастархан» конкурсы, облыстық Қазақстан халқының достығы «Содружество талантов – содружество народов» фестивалі, облыстық «Жігіттің сұлтаны» конкурсы, облыстық ақындар айтысы, облыстық «Қазақша караоке» фестивалі, облыстық мәдени шараларды ұйымдастырушылардың «Мастер хорошего настроения» конкурсы. Театрлардың гастрольдермен алмасуы болды: Н.Ф.Погодин атындағы облыстық орыс драма театры Омбы қаласында, Омбының академиялық драма театры Петропавл қаласында өнер көрсетті. Облыстық «Лучший сельский клуб», «Лучшая сельская библиотека» конкурстары өткізіліп, жеңімпаздары Республикалық конкурсқа қатысып, осы номинацияларда «Лучший» атағына ие болды. Облыстық филармония мен театрлар 663 спектакльдер мен концерттер ұйымдастырды. СПОРТ Облыста 2091 спорттық ғимарат қызмет етеді, оның ішінде: 31 стадион, 2 спорттық кешен, 519 спорттық зал, 7 хауыз, 15 шаңғы базасы, 68 ату тирі,6 теннис корты, 227 бейімделген бөлме, 1190 жатаған құрылыстар, 1 боулинг орталығы. 2005 жылы спорттық жайдың жөндеуі мен салуына 81.673 млн теңге бөлінді. "Дельфин" хауызына жалпы дене шынықтыру дайындығынан спорттық залдың велосипед спортынан МОРБЖМ ғимаратын жөндеу, спорттық акробатикадан МБЖСМ спорттық залын жөндеу жұмыстары аяқталды, "Дельфин" БЖСМ төбесін жөндеу, "Виктория" БЖСМ ғимараты, "Авангард" стадионының жарықтандыруына жөндеу жүргізілген және пластикалық орындықтар қондырылған, спортқа дарынды балаларға арналған мамандандырылған мектеп-интернаты ғимаратын күрделі жөндеу. 2005 жылы дене шынықтыру және спортпен жүйелі айналысатындардың саны 95,5 мың адам (облыс тұрғындарының жалпы санынан 14,43 %) құрады, облыстың БЖСМ спорттың 65 түрі машықтандырылады. Облыста 25 БЖСМ, спортқа дарынды балаларға арналған мектеп-интернаты және олимпиадалық резервті дайындау орталығы жұмыс істейді. 2005 жыл аралығында облыс спортшылары 183 халықаралық және республикалық жарыстарға қатысты, соның ішінде Қазақстан Республикасының 1-ші Жастар ойыны - 11 орын, "Ақ бидай" республикалық спорт ойындары - 5 орын, мүгедек спортшылар арасындағы республикалық спортакиада - 5 жалпы командалық орын. Облыс спортшылары 167 оқу жаттығу жиындарын өткізді. Жоғары дәрежедегі 41 спортшы (6 халықаралық дәрежедегі спорт шебері, 35 Қазақстан Республикасының спорт шебері), бірінші дәрежедегі 189 спортшы, спорт шеберіне кандидат - 106 адам дайындалды. Спорт түрлерінен Қазақстан Республикасының ұлтттық құрама командалар құрамына 153 солтүстікқазақстандық спортшы, соның ішінде 67 негізгі құрамға енді.
Солтүстік Қазақстан облысының спортшылары 2005 жылы республикалық жарыстарда жақсы нәтижелерге жетті. Сонымен, есту бойынша мүгедектер арасындағы футболдан облыс құрама командасы Қазақстан Республикасының чемпионатында 1 орынға ие болды. Грек Рим күресінен ҚР кубогында Мелешин Роман 1 орынға ие болды, Зубарев Вячеслав - екінші болып, Қазақстан Республикасы спорт шебері талап мөлшерін орындады. Солтүстік Қазақстан облысының конькишілері дәстүр бойынша мықты. Сонымен, Инцель қаласында (Германия) конькимен жүгіру спортынан өткен халықаралық жарыстарда Обатуров Д. чемпион атанды, Рыбакова Н. және Д.Бабенко қола жүлдегер атанды. Өткен Қазақстан Республикасының чемпионатында Обатурова Е. көптеген қашықтықта жеңіске жетті де, халықаралық дәрежедегі спорт шебері талап мөлшерін орындады. Бұлардың бәрі 2006 жылғы Турин қаласындағы (Италия) Қысқы Олимпиадалық ойындарына қатысуға үміткер. Жеңіл атлетикадан Қазақстан Республикасының чемпионатында Мишустина Юлия чемпион атанды, Эктов Е. - күміс жүлдегер, Тулапин С. Және Сизиков Е. - қола жүлдегер атанды. Баскетболдан облыс құрама командасы Қазақстан Республикасының кубогында қола медаль ұтып алды. Облыстың спорттық ұйымдарымен 326 мың адам қатысуымен 1253 бұқаралық спорт шаралары өткізілді. 43 облыс чемпионаты және кубогы, Деңсаулық фестивалі, Шаңғы спортының фестивалі, Шаңғышылар және Жүгірушілер күні, Президентттік сынамалар тапсырудың қысқы және жазғы айлықтары, атаулы және мерекелі күндерге арналған спортттық шаралар өткізілді. Облыс әкімінің 2004 жылғы 28 қаңтардағы № 27-р өкімін іске асыру мақсатында жылына екі рет, наурыздың бірінші сенбісі және тамыздың үшінші сенбісі 200 мыңнан астам адамның қатысуымен Денсаулық күндері өткізілді. Ұлы Отан соғысы Жеңісінің 60 жылдығына арналған 9-шы облыстық халық спорт ойындары өткізілді. Төрт спартакиада бағдарламасындағы мәрелік жарыстарға 3 мың мықты ауыл спортшылары қатысты. Ойындардың жеңімпаздары мен жүлдегерлері болып Аққайың, Тайынша және Ғ.Мүсірепов атындағы аудандардың командалары атанды. Жеңісінің 60 жылдығына арналған 3250 километр ұзындық құрайтын "Лодейное Поле (Ленинград облысы) - Петропавл" супермарафоны өткізілді. ҚЫЛМЫС Өткен жылы қылмыстың жекелеген түрлерімен күрес көрсеткіштерін біршама жақсартуға қол жеткізілді. Кешенді профилактиакалық-жедел іздестіру шараларын жүргізу нәтижесінде облыс аумағында жасалған ауыр қылмыс саны 2004 жылмен салыстырғанда 11,3 пайызға төмендеді, оның ішінде аса ауыр қылмыс - 7,1 пайызға, кісі өлтіру - 38,8 пайызға, тонау - 1,8 пайызға, бөтеннің мүлкін ұрлау - 1,4 пайызға, бұзақылық - 7,3 пайызға. 27,7 пайызға рецидивті қылмыс, 13,1 пайызға - кәмелетке толмағандармен жасалған қылмыс, 11,8 пайызға - көше қылмысы, 27,0 пайызға - мас күйінде жасалған қылмыс және 4,2 пайызға - топ болып жасаған қылмыс төмендеген. Сонымен қатар облыста жалпы қылмыстық қылмыс 2,2 пайызға (4784-тен 4851-ге дейін) өскен, оның ішінде зорлау - 9,4 пайызға, қарақшылық - 41,5 пайызға, есірткінің заңсыз айналымымен байланысты қылмыстар - 0,9 пайызға. Қылмыстардың жалпы ашылуы 71,5 пайызға төмендеген (2004 жылы - 71,3 пайызға). Қылмыстың әр түрін жасағандардың барлығы 3045 адам, оның 2524-і қылмыстық жауапкершілікке тартылды. * статистикалық мәліметтер 2005 жылғы 11 айының қорытындысы бойынша |
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
